पानगळीत
एकेक पान गळावं
तसं
एकेक क्षण
थोडं थोडं मरत असतो आपण
उध्वस्त आयुष्याच्या राखेतून
कुणी रेखाटतो उभ्या आडव्या रेषा
कुणी त्याला कविता म्हणतं. ..
आणि कविता
म्हणजे असतं तरी काय?
मोडलेलं घर,
विखुरलेलं आयुष्य,
हरवलेली माणसं,
आणि
संपलेल्या आशेशिवाय?
आशावादी कविता म्हणजे
पोरखेळ वाटतो नुसता
कल्पनेपलीकडे काहीच नसतात
मनाला सुखावणाऱ्या कविता
सत्य सुखावत नसतंच कधी
ते बोचतं
ते बोचरेपण मांडते तीच कविता
हल्ली मी लिहीत नाही
कारण
कवितेचा शेवटच सापडत नाही
मग त्या शेवटाच्या शोधात
अशी कविता भरकटत जाते
विषयांतर होत जातं
पण कविता पूर्ण होत नाही
माझा एक कवी मित्र म्हणतो,
अपूर्णतेतच खरं पूर्णत्व असतं. ..
एक ओझं ओसरल्यासारखं
मी सुटकेचा निश्वास टाकतो खरा
पण
कुठेतरी टोचत राहतेच ही जाणीव
की जगायला
कुणाची तरी साथ लागतेच
तसा कवितेलाही शेवट लागतोच
माणसाला पूर्णत्वाचा शाप आहे,
आणि कवितेलाही. ..
- विशाल

बऱ्याच दिवसांपासून
तू लिहीत नाहीस काही?
कुठे हरवला, कवी मज मधला
मलाच माहीत नाही

पानगळ व्हावी तसे कवित्व
गळून गेले माझे
या झाडावर वसंतातही
पालवी फुटणे नाही

सूर्य, चंद्र, अन् तारे आणि
फुले, पाखरे, सारे
रुसून गेलेत माझ्यावरती
घरी परतणे नाही

प्रकाश नाही तर म्हणतो
लिहीन तिमिरावरती
मी इतका दुर्दैवी
मजसाठी अंधारही नाही

मज हृदयाच्या कप्प्यामध्ये
रितेपण आहे केवळ
व्यक्त कराया रितेपणास
शब्दही नाही, 'मी'ही नाही

(अपूर्ण)

- विशाल

". ..अब भी अधूरे हैं जो किए थे कभी यहीं
वायदों के काफ़िले हैं इस गुलमोहर के नीचे

अनचाहे वाकये भी यहाँ हैं दबे पड़े
शिकवे हैं कुछ गिले हैं इस गुलमोहर के नीचे. .."

सहसा गुलमोहराचं दिसणं आता कमी झालंय. .. कुण्या अनामिक कवीच्या या ओळी वाचताना एक गोष्ट आठवली. .. कुणी लिहिली माहीत नाही. .. एक भरकटलेली गोष्ट. .. तुकड्यातुकड्यांची. ..

वेशीबाहेर च्या बांधाजवळ एक टुमदार गुलमोहराचं झाड होतं. .. तांबड्या रंगाच्या फुलांनी बहरलेल्या त्या भल्या मोठ्या गुलमोहराखाली बसून सूर्यास्ताच्या किंवा सूर्योदयाच्या वेळी आकाशातील सोनेरी छटा बांधाच्या पाण्यावर पडलेल्या बघताना अगदीच विलक्षण आनंद मिळत असे. .. पौर्णिमेच्या रात्री पूर्ण चंद्राचे प्रतिबिंब या सौंदर्यात भरच घाली. .. सहसा बांधाच्या या भागाकडे कुणी भटकत नसे. .. A मात्र कित्येक रात्री चांदण्यांच्या मंद प्रकाशात काहीतरी लिहीत इथे एकटाच पडला असायचा. .. कधी संध्याकाळच्या वेळी क्षितिजाकडे उगाच एकटक बघत राहायचा. ..

Aचं मराठी साहित्यात एम्.ए. झालेलं. .. काही कारणांनी नोकरी मात्र मिळाली नाही. .. मग कुठे हव्या तश्या नोकरीची जाहिरात पडली की मुलाखत देऊन यायचं, पार्ट टाइम एका हॉटेलमध्ये काम करायचं, आणि फावल्या वेळेत कधी विदेशी लेखकांच्या इंग्रजी कादंबऱ्या वाच तर कधी उर्दूतील कविता वाच, कधी तत्त्वज्ञान तर कधी इतिहासावरची पुस्तकं वाच किंवा मग एखादं सुखावणारं संगीतच ऐकत बसायचं असं त्याचं सुरू होतं. .. घर मोडकळीला आलं होतं. .. घरातल्या वस्तूही घरासारख्याच. .. सर्व अस्ताव्यस्त विखुरलेलं. .. धूळ खात पडलेल्या पुस्तकांचा ढीग. .. अडगळीत पडल्यासारखी सन्मानचिन्हं. .. कुठंही पडलेली जुनी पत्रं. .. तसं A घरी सहसा जास्त राहायचाच नाही. .. रात्ररात्र भर गुलमोहराच्या साक्षीनं चांदणं पाण्यात पडलेलं एकटक बघायचं आणि मग काहीतरी लिहीत राहायचं, सकाळ उजाडायच्या आधी अंधारातच घराकडे चालायला लागायचं, संध्याकाळी कामावरून आलं की परत बांधाकडे चालायला लागायचं असाच त्याचा दिनक्रम असायचा. .. नक्की त्याला कशानं झपाटलं होतं? रात्ररात्रभर तो काय लिहीत असावा?

जीवन एक प्रवास आहे म्हणतात. .. जो थांबला तो संपला. .. पण कित्येक वर्ष या एकाच ठिकाणी विस्तीर्ण निळ्याशार आकाशात डोकं खुपसून डौलानं डोलत बहरलेला गुलमोहर  थांबलेलाच होता नं? न संपताच. .. आकाशात उंच भराऱ्या मारत सर्व जग आक्रांदीत करायचं तरी कुठेतरी विसावा घ्यावाच लागतो नं? मग या विसाव्याच्या क्षणांतही आपण थोडं थोडं संपत असतो का?

खरं तर संपणे हा शब्दच मला मान्य नाही. .. जगातल्या कुठल्याही गोष्टीला सुरुवातही नसते आणि अंतही नसतो असं मला वाटतं. .. A नं स्वतःला संपवलं, तरी तो संपला नाही. ..

त्याच गुलमोहराखाली आता एक युगल असतं. .. तिच्या मांडीवर डोकं ठेवून तो तिला वेगवेगळ्या कवींच्या कविता ऐकवत असतो. .. कधी खाली पडलेली फुलं गोळा करून ती आश्चर्याने त्यांना न्याहाळत असते तर कधी ते दोघेही हातात हात घेऊन क्षितिजाकडे तासन तास बघत असतात. .. कधी कधी गुलमोहरच त्यांच्यावर आपल्या तांबड्या फुलांचा वर्षाव करतो तर कधी त्यांच्यासाठी ताम्रफुलांचा गालिचाच मांडतो. ..

". ..लाल गुलमोहर की छाँव हो तुम
जो मेरा बोधिवृक्ष है
जिस छाँव में गहराइयाँ टटोलता हूँ अपनी
रोम-रोम को धूप से बचाकर
दुनिया की नज़रों से आँख चुराकर
इसी हरी पहाड़ी के ताल मे
इसी झील के किनारे
चलती हवाओं के साथ
इसी पत्थर पर बैठकर
गुलमोहर की छाँव में
तुम्हारी आँखों को पढ्ना चाहता हूँ. .."

कविता वाचताना तिचा हात तो हातात घेतो, त्या प्रत्येक क्षणी तिला उगाच मोहरल्यासारखं वाटतं. .. गालावर गुलमोहरासारखीच लाली येते. ..

"तुला माहितीये? खूप वर्षांपूर्वी येथे A नावाचा एक व्यक्ती रोज रात्ररात्रभर असाच या क्षितिजाकडे बघत पडलेला असायचा. .. पाण्यावरचं चांदण्यांचं प्रतिबिंब न्याहाळत मग काहीतरी वेड्यागत लिहीत राहायचा. ..", तो. ..
"तो काय लिहायचा?", ती. ..
"माहीत नाही. .. कदाचित एखादी कविता लिहत असेल. .. नंतर त्याने इथेच स्वतःला संपवलं. .."
"असं का?"
"माहीत नाही, कदाचित त्याचं कवितेशीच काहीतरी बिनसलं असेल. .."

बाहेरून डेरेदार दिसणाऱ्या गुलमोहराचं खोड आतून पोखरलेलं असलं तर एक दिवस कुठल्यातरी विजेच्या आघाताने दुभंगून जाईलच. .. उन्हाविरुद्ध बंड करत गुलमोहर बहरत असतो म्हणतात. .. पण गुलमोहराची फुलं सदैव गळत असतातच. .. त्याच्या स्वतःच विरुद्ध बंड केल्यासारखी. ..

संकल्प शर्माची एक कविता आठवली ..

"कल शाम हम मिले थे जहां ,
गुलमोहर के पास .
वही गुलमोहर जिसके तले ,
अक्सर मिला करते थे हम .
मैं अब फिर से खड़ा हूँ ,
उसी दरख़्त के करीब ही ,
जहाँ तुने उठा के 
अपनी पलकें ,
इस तरह छुड़ाया 
कल हाथ अपना ,
जैसे ‘पेन ’ झटक देते हैं 
चलते चलते रुक जाए अगर 

ना जाने क्यूँ 
मुझे उस पल लगा 
के वो गुलमोहर 
उदास है शायद ….

और अब देखता हूँ तो 
वोही गुलमोहर …
एक ही रात में 
कितना सुर्ख हो गया है …

लगता है सारी रात 
सुलगता ही रहा है 
तेरे ख्यालों की बरसात में 
जलता ही रहा है ..
मुझे डर है ये कहीं 
ख़ुदकुशी ना कर डाले …"

आधी आकाशाकडे बघितलं
की निळ्याशार कॅनव्हासवर
ग्रे रंगाने रंगविलेल्या प्रतिमा दिसायच्या
हल्ली काळवंडलेल्या ढगांच्या पुंजक्या शिवाय काहिच दिसत नाही
आशा दिदींची गाणी ऐकून खूप काळ झाला
सौमित्र च्या कविताही वाचल्या नाहीत
चित्र ही काढलं नाही आणि काही लिहिलं ही नाही एव्हढ्यात
मुसळधार पावसात भिजावसं वाटत नाही
बीचवर चालावंसं वाटत नाही
बागेतली गुलाबाची रोपं पाण्याअभावी सुकून गेलीत
पुस्तकांवर धुळीचा ढीग साचतोय
लवकर परत ये
कारण. ..
माझ्या कविताही कृत्रिम व्हायला लागल्यात आता. ..

© विशाल

खूप दिवस झाले आता, गोष्ट नाही नवी. ..
माझ्यामध्ये, माझ्यासारखा, होता एक कवी. ..

घरून निघालो, वाट पकडली, सोबत होतो तेव्हा. ..
कोण जाणे, कुठे हरवला, आणि केव्हा. ..?

किती वळणं होती मागे, कुठे वळला असेल. ..
पण वळताना त्याने मला सांगितलं का नसेल. ..?

त्याची आणि माझी मतं हल्ली जुळत नव्हती. ..
मला त्याची तत्वही मुळीच कळत नव्हती. ..

कधीतरी त्याचं माझं वेगळंच होणं होतं. ..
त्याच्या तत्वांसोबत माझं असह्य जगणं होतं. ..

वादळासारखं लढणं त्याचं, मला जमलं नाही. ..
विध्वंसाची त्याने कधीही पर्वा केली नाही. ..

नक्की वळलाच असेल नं की दमला असेल तो. ..?
मध्येच कुठेतरी थांबला नसेल नं तो. ..?

(अपूर्ण. ..)

- विशाल. ..

आजकाल पडतात स्वप्ने भयंकर
मी मिटून डोळे झोपणे टाळतो

जरी हृदयात तू सदैव राहते
तरी मी तुला भेटणे टाळतो

एकेकाळी जरी होता जिवलग
आता पावसात भिजणे टाळतो

सोडले मीच होते एकटे म्हणून
माझ्यातल्या मला मी शोधणे टाळतो

सुचतात सर्व अपूर्णच आता
म्हणून मी कविता लिहिणे टाळतो

- विशाल

कधी,
खूप दिवसांनी नवीन कविता केलीस,
की धूळ खात पडलेल्या जुन्या कवितांची वही
उघडून बघ. ..
कुठली कविता,
कुठल्या दिवशी,
कुणासाठी,
कुठे लिहिलेली,
आठवून बघ. ..
कवितेसोबत जुळलेली एक कहाणी असेल,
कुठल्यातरी पावसाचं गळणारं पाणी असेल. ..
कुठलीतरी कविता मिठीत घेईल,
कुठली तरी कविता टोचून जाईल. ..
कुठलीतरी कविता जपाविशी वाटेल,
कुठलीतरी कविता खोडावीशी वाटेल. ..
कुठल्या कवितेत आशा,
कुठल्या कवितेत निराशा,
कुठल्यातरी कवितेत,
एका अनोळखीची भाषा. ..
कुठलीतरी कविता आता वाटेल निरर्थक,
कुठल्यातरी कवितेत असेल तुझं 'जग'. ..
कवितेतला 'तू' हरवल्याचं जाणवेल,
'तुझीच' कविता विसरल्याचं ही वाटेल. ..
तू वहितलं शेवटचं कोरं पान उघड,
आजचीही कविता ऍड कर,
आणि फेकून दे अडगळीच्या खोलीत. ..
परत. ..
धूळ खाण्यासाठी. ..

- विशाल. ..

आज तुझ्या कवितेत मी वाचले मला
कित्येक दिवसांनंतर मी भेटले मला

मागल्या पानावर नेलेस तू. .. तुझ्या
डोळ्यांच्या आरशात मी पाहिले मला

होता खरा तर तो पानझडीचा ऋतु
तू वसंतासम गुंफला. .. भावले मला

करू नकोस माझी निर्दोष मुक्तता
तू फुल नाव देणे टोचले मला

© विशाल

आजकाल मी एकटा नसतोच कधी. ..
सतत माझ्या मागावर असतो, कुणीतरी. ..
सावलीसारखा. ..
चेहरा नसलेला,
शरीरही नसलेला,
कुणालाच न दिसणारा. ..
पण मला जाणवतं,
त्याचं माझ्या मागावर असणं. ..
टपोऱ्या डोळ्यांनी माझ्याकडे
एकसारखं बघणं. ..
त्याच्या श्वासांचा आवाज
मला स्पष्ट ऐकायला येतो. ..
रात्रीच्या वेळी,
वही, पेन घेवून एकटाच लिहायला बसलो,
की माझी कविता वाचत,
माझ्या खोटेपणावर दात काढत,
हसत असतो बाजूलाच. ..
आरश्यात दिसत नाही,
एक शब्दही बोलत नाही,
अन् सोडतही नाही,
माझा पाठलाग करणं. ..
मी मात्र बोलण्याचा प्रयत्न करतो,
त्याला मोठ्याने ओरडून ओरडून सांगतो,
की माझा पाठलाग सोड,
मला नकोय सोबत हरवलेल्या कुणाचीही. ..
पण त्याच्या श्वासांशिवाय
आणि हृदयाच्या ठोक्यांशिवाय
कधीच, काहीच ऐकायला येत नाही. ..
पण आज ही कविता लिहीपर्यंत,
तो हसला कसा नाही?

- विशाल